فريدون حقيقي :ما در زمينه موسيقي، فقير نيستيم...، بهايي به تكامل و ابداعات جديد داده نميشود
فريدون حقيقي سازنده ساز «تن تار» را (بر اساس طرحي از مرحوم سيدخليل عالي نژاد) در سال 1382 ساخت . اين ساز از يك سمت سه تار و از سمت ديگر تنبور است. خانه موسيقي ساز «تن تار» را تاييد كرده و همچنين اين ساز در سال 1383 به ثبت رسيده است.
وي گفت: بنده حدود 20 سال (از سال 1363) با زنده ياد استاد عالي نژاد ارتباط داشتم به خصوص اين اواخر كه حدود پنج سال در سعادت آباد با هم زندگي ميكرديم. ايشان از مدتها قبل در نظر داشتند سازي ساخته شود كه جواب گوي دو ساز تنبور و سه تار باشد.
وي افزود:ايشان اين طرح را در نظر داشتند و در سال 1378 آن را براي اجرا به بنده سپردند به اين دليل كه ايشان به كشور سوئد براي آموزش موسيقي دعوت شده بودند فرصتي دست نداد تا در حضور خود ايشان اين ساز ساخته شود. تا اين كه پس از حادثه ناگواري كه براي ايشان اتفاق افتاد بنده به ياد و عشق ايشان اين ساز را كه به نام تن تار است ساختم.
همچنين فرشاد حقيقي پسر فريدون حقيقي و از شاگردان مرحوم سيدخلي عالي نژاد كه تاكنون با اين ساز در مراسم بزرگداشت مرحوم عالي نژاد در فرهنگسراي ارسباران و همچنين در مراسم بزرگداشت مولانا در دانشگاه علامه طباطبايي به صورت رسمي نواخته است بيان كرد: اين ساز تركيب دو ساز تنبور و سه تار است كه نشات گرفته از سازهاي سنتي و اصيل ايران است كه در عرفان نيز جايگاه والايي دارند. هم ساز تنبور كه براي مردم كرمانشاه سازي مقدس است و همچنين سه تار كه از آن به عنوان ساز عرفاني ياد ميشود و معمولا ميگويند تكميل شده تنبور است.
فرشاد حقيقي در مورد ساختار ساز تنبور گفت: تنبور از لحاظ دستان بندي نيم پرده است يعني داراي همان دستان بندي قديم است. اما رديفها و دستگاههايي كه اكنون داريم در قديم بر همان 14 پرده نواخته ميشد. به عنوان مثال ماهوري را كه در تنبور ميزنيم به عنوان ماهور قديم ميشناسند. در تنبور دستان بندي به ربع پرده تبديل نشده است و خيلي از گوشهها را ندارد ولي اصل دستگاه در تنبور نواخته ميشود.
او در ادامه به دستگاههايي مانند ماهور، شور، اصفهان و چهارگاه اشاره كرد كه با تنبور ميتوان آنها را نواخت ولي او معتقد است تنبور نسبت به سازهاي ديگر داراي لهجهاي باستاني و قديمي است.
او در مود ساز سه تار نيز به ايسنا گفت: سه تار تكامل يافته ساز تنبور است يعني حجم كاسه آن كوچكتر شده و تعداد و تنوع پردهها و وسعت صدادهي افزايش مييابد. ساز تنبور و سه تار از نظر صدادهي تقريبا به هم شبيهاند. سه تار در قديم داراي سه سيم بوده كه بعدها سيم ديگري به آن افزوده ميشود ولي صداي سه تاري كه داراي سه سيم است خيلي به صداي تنبور شبيه است.
فرشاد حقيقي ادامه داد: اكثر نوازندگاني كه تنبور ميزنند سه تار نيز مينوازند يكي از مزيتهاي اين ساز اين است كه به راحتي در دسترس افراد آشنا به اين دو ساز است. مزيت ديگر آن اين است كه به صورت كتابي يا زيرعبايي ساخته شده است كه جا به جايي آن را نيز آسان ميكند.
فريدون حقيقي سازنده ساز درباره كتابي بودن اين ساز كه تا حدود زيادي از ضخامت كاسه ساز كاسته شده است گفت: شايد بعضيها فكر كنند كه به علت كتابي بودن ساز حجم و وسعت صدادهي ساز كاهش مييابد در صورتي كه صدادهي و بازدهي ساز كامل است و تفاوتي با سه تار يا تنبور ندارد.
او در پاسخ به اين سوال كه آيا كتابي بودن اين ساز دشواري در نواختن آن ميشود گفت: اكثر نوازندگان به سازهاي كتابي عادت ندارند و به همين علت شايد در ابتدا دست گرفتن ساز براي آنها دشوار باشد اما اگر قلق دست گرفتن آ نرا بيابد به سهولت ميتوانند با آن بنوازند.
وي درباره قدمت سازهاي كتابي در ايران به شعري از شيخ عطار اشاره كرد كه در آن بايزيد بسطامي ساز خود را كه به آن زيرعبايي ميگفتند در زير عبايش پنهان كرده است.
فريدون حقيقي در مورد اين كه آيا ساختن چنين سازي كه دو ساز را در يك ساز ادغام كنند درست است بيان كرد: در تاريخ موسيقي ايران چنين كاري سابقه نداشته است حتي طبق بررسي صورت گرفته چنين اتفاقي در جهان نيز بي سابقه بوده است.
حقيقي درباره بي توجهي صدا و سيما به ويژه تلويزيون در معرفي موسيقي و سازهاي اصيل ايراني گفت: هرچقدر در معرفي موسيقي اصيل ايراني اهمال شود جوانان به سوي سازهاي غربي گرايش پيدا ميكنند.
او ادامه داد: من منكر سازهاي غربي نيستم و منظورم اين نيست سازهاي غربي بد است. موسيقي به طور كلي خوب است اما متاسفانه امروزه هر چيزي كه از غرب وارد ميشود همراه با آن فرهنگ غربي نيز تحميل ميشود. به عنوان مثال جواناني كه به سمت سازهاي غربي ميروند خود به خود به سمت تفكر آنها نيز كشيده ميشوند ولي با سازهاي سنتي و اصيل ايراني با عرفان و عرفاي بزرگ مانند مولانا و بسياري از بزرگان ديگري كه از فرهنگ غني خودمان هستند آشنا ميشوند.
رسانهها و مطبوعات با معرفي موسيقي اصيل ايراني ميتوانند جوانان را به فرهنگ خودمان سوق دهند تا جوانان بدانند ما در اين زمينه فقير نيستيم.
فريدون حقيقي درباره دستكاري در سازها و اين كه برخيها آن را بدعت ميدانند گفت: متاسفانه امروزه چندان بهايي به تكامل و ابداعات جديد در ساز داده نميشود. اما در كشورهاي خارجي از ابداعات جديد استقبال ميكنند ما در ايران كساني را داريم كه داراي افكار والا و نوآوري هستند اما به دليل اين كه حمايتي از آنها صورت نميگيرد دنبال آن را نميگيرند.
او در پايان اظهار داشت: برخي که دخل و تصرف در ساز را نميپذيرند و آن را بدعت ميدانند بايد به اين موضوع توجه داشته باشند كه ممكن است هزاران سال بگذرد و موسيقي ثابت بماند ولي آيا در قديم نيز به همين صورت بوده است؟ اين كه ميگويند مادر سازهاي سنتي تنبور بوده است نشانه اين است كه سازها تكامل يافتهاند. به عنوان مثال يكي سه تار را ابداع كرده ديگري دو تار ، تار و غيره و به اين صورت تنوع ايجاد شده و سازها تكوين يافتهاند
منبع : ايسنا
