تن تار مجذوب

مراسم بزرگداشت هفتمین سال پرواز سید خلیل عالی نژاد

+ نوشته شده در یکشنبه بیست و سوم فروردین 1388ساعت 17:34 توسط حقیقی |

نياز داريم رنگ‌هاي جديدي وارد اركستر بكنيم

استاد آواز ايران در بخش ديگري از اين نشست خبري درباره‌ي سازسازي و تغييراتي كه در اين زمينه به دنبال آن است، هم گفت: در طول ساليان دراز سازهاي سنتي داشته‌ايم كه هيچ‌گاه در آن‌ها تغيير ايجاد نكرديم. در حالي كه نياز داريم تا در اجراهاي موسيقي رنگهاي جديدي وارد اركستر بكنيم. به خصوص ما در بخش بم و باس ضعيف هستيم و سازهاي مشابه ويولنسل و كنترباس نداريم، تنها عود و قيچك باس داريم كه نزديك به آن سازهاست ولي حجم و رنگ ويولنسل را ندارد. به همين دليل بيشتر از هر كس ديگري احساس نياز كردم كه اركسترهاي ما نياز به اين تغييرات در حجم و رنگ صدا دارد.

او تصريح كرد: ما مي‌خواهيم در كنار سازهايي كه امروزه استفاده مي‌كنيم، سازهاي جديدي داشته باشيم كه ضعف‌هاي موجود را پوشش دهد و به همين دليل هم از سال 40 به بعد كه سنتور سازي را شروع كردم روي ساخت سازها تحقيق كردم و با سر زدن به ساز فروشي‌ها و زير رو كردن ساز‌ها به بررسي آن‌ها و امكانات تغييراتي در اين سازها پرداختم تا به صداي بهتري برسم.

شجريان عنوان كرد: تاكنون به 80 درصد از نتيجه‌اي دلخواهم رسيده‌ام. ولي هنوز به صد در صد نرسيدم. زيرا ما بايد به سيم‌ها و پوست در ساز توجه كنيم و از اين طريق امكانات صدا را بالا ببريم. با همين ديدگاه نيز سازهايي طراحي كردم كه حتما نوازندگان آن‌ها موجود باشند و هنوز هم در جريان ادامه اين تجربه هستم كه خوشبختانه در اين مسير نتايج خوبي را به دست آورده‌ام.

متاسفانه در سنت‌ها خود را گرفتار كرده‌ايم

او اظهار اميدواري سازندگان ساز به ايده‌هاي جديد در اين عرصه روي بياورند و گفت: اميدوارم سازندگان ساز ما تنها به همان سازهايي كه مي‌سازند بسنده نكنند، بلكه در كنار آن سازهاي جديدي را تجربه و وارد عرصه‌ي موسيقي بكنند. متاسفانه ما در سنت‌ها خود را گرفتار كرده‌ايم در حالي كه سنت همچون اتاق دربسته‌اي مي‌تواند آدم را محصور كند. ولي اصالت اين گونه نيست پس چه بهتر كه در كنار نگهداري اصالت، سنت‌ها را بشكنيم و بر اساس نيازهاي امروز جامعه چيزهاي جديدي را ابداع كنيم.

شجريان تاكيد كرد: هنرمندان از تعصب‌هاي خود خارج شوند و بدون هراس دست به تجربه‌هاي جديد بزنند و از اين طريق اشكالات سازهاي موجود را برطرف و ايده‌هاي متفاوتي را مطرح كنند.

او گفت: غرب همواره به ما به چشم يك ميراث فرهنگي نگاه كرده است و توقع دارد آن را هميشه حفظ كنيد. اما ما آنچه را كه به ارث برده‌ايم نگه مي‌داريم. ولي براي آينده و نيازهاي آن چيزهاي جديدي را ابداع مي‌كنيم تا دچار ايستايي نشويم و مطابق با جوامع بشري كه در حال رشد هستند به جلو حركت كنيم.

به گزارش ايسنا، استاد آواز ايران متذكر شد: ما همچنان در حال امتحان اين سازها هستيم و بايد با آزمايش و محك زدن آن‌ها جايگاه اين صداها را تشخيص دهيم. چه بسا كه در حال حاضر سه ساز ديگر نيز با عنوان «بم صراحي» و «ساغر» و «كرشمه» طراحي كرده‌ام.

شجريان در معرفي اين سازها توضيح داد: «بم صراحي» كه به‌جاي «ويلونسل» از آن مي‌توان استفاده كرد، توسط دكتر افشاري نواخته مي‌شود. ساز «ساغر» نيز از خانواده تار است كه براي تارنوازان خوب است ولي رنگ صداي آن با تار فرق مي‌كند و در حال تجربه و امتحان آن هستم. «كرشمه» نيز به خانواده «عود» نزديك است، ولي شكل ساز عود را ندارد و با تغيير سيم‌هايش درآن تغييراتي داده‌ام.

او ادامه داد: طي يك تجربه جديد نيز با نگاه به ساز «دف» ساز جديدي طراحي كردم كه تركيبي از دو دف است كه هر دو طرف آن پوست دارد و صدايش ما بين دف و دهل است.

شجريان سپس تك تك اين سازها را در حضور خبرنگاران رونمايي كرد و قطعات كوتاهي توسط نوازندگان اين سازها اجرا شد.

سخنانم در جشن خانه موسيقي به مذاق برخي‌ها خوش نيامد

استاد آواز ايران با اشاره به پيشنهادش براي راه‌اندازي كانوني در خانه‌ي موسيقي براي حمايت از سازندگان سازهاي كه ايده‌هاي جديد دارند، گفت: اين پيشنهاد را مطرح كردم كه سازندگان ساز تشويق شوند و جرات اين را پيدا كنند تا ايده‌هاي جديد خود را مطرح كنند.

اما متاسفانه در جشن نهم خانه موسيقي كه مهر ماه سال گذشته برگزار شد و من دستاوردهاي ساز و سازي خود را ارايه كردم گويا به مذاق خيلي‌ها خوش نيامد و واكنش‌هايي نشان دادند كه كمي‌ناشيانه بود و انتظار مي‌رفت نسبت به اين موضوع فكر بيشتري شود.

متوجه شدم صداي ساز در كاسه آن خلاصه نمي‌شود

محمدرضا شجريان در بخش ديگري از اين نشست مطرح كرد: متاسفانه بسياري از سازندگان ساز در ايران آگاهي وسيعي از ساز سازي به جز ساز تخصصي خود ندارند و با تعصبي كه به خرج مي‌دهند، نمي‌توانند ايده‌هاي جديدي را مطرح كنند. در حالي كه من درخواست مي‌كنم تا اين افراد مطالعات بيشتر بر روي سازها داشته باشند و تحقيقات جهاني را مورد بررسي قرار دهند. تا اين جرات و آگاهي را پيدا كنند و از ساز تخصصي خود فراتر بروند. چه بسا كه امروز با تحقيقاتي كه انجام دادم متوجه شدم كه همه صداي ساز در كاسه آن خلاصه نمي‌شود. بلكه پوست و سيم در ساز اهميت بيشتري دارد. به عنوان مثال فردي به نام بوستاني تاري ساخته است كه كاسه ندارد، اما همان صداي تار را مي‌دهد.

سپس درخشاني با اين تار قطعه‌اي را اجرا كرد.

شجريان گفت: من تمام عمرم را با صدا زندگي كرده‌ام و تخصص من صداست به همين دليل هم در تحقيق بر روي صفحه،‌ پوست،‌ و سيم در ساز ايراني تاكيد دارم.

ما همواره بلاتكليف هستيم و با نگاه سليقه‌اي مواجه‌ايم

استاد آواز ايران در ادامه اين نشست در پاسخ به مشكلات پيش‌روي اين گروه موسيقي براي برگزاري كنسرت‌ها گفت: در اين سي سال به هيچ چيز اميدوار نيستم، زيرا نوع رفتارها به گونه‌اي بوده كه همه چيز در حال تغيير است. در واقع در چنين سيستمي‌ نمي‌توان براي دو سال بعد برنامه‌ريزي كرد و به همين دليل ما همواره بلاتكليف هستيم و با نگاه‌هاي سليقه‌اي مواجه بوده‌ايم. در حالي كه يك گروه موسيقي بايد برنامه‌ي خود را تا يك سال آينده طراحي بكند، اما با شرايط فعلي ما به هيچ چيز نمي‌توانيم تكيه كنيم.

سعي كردم هنرجويان تنها رديف‌خوان نباشند

او در بخش پاياني اين نشست درباره برگزاري كلاس‌هاي ‌آواز كه به همت فرهنگستان هنر برپا كرده است،‌گفت:‌ اين كلاس‌ها ادامه خواهد داشت. زيرا تاثيرات خوب آن من را تشويق كرد تا آن را ادامه دهم و خوشبختانه هنرجويان نيز خوب بودند و پيشرفت قابل توجهي داشتند كه نتايج آن تا دو سال آينده نشان داده مي‌شود. البته دراين كلاس‌ها من فن خوانندگي را آموزش مي‌دهم تا هنرجويان صداها را شناسايي كنند و حداكثر استفاده از صدا را انجام بدهند. در واقع تمام حواس‌ها را به اين سمت برده‌ام كه تنها رديف‌خوان نباشد، بلكه ياد بگيرند تا از رديف تعريف‌ها و كارهاي تازه‌اي ارايه بدهند

به نقل از:

http://www.artmusic.ir/News/Show.asp?Id=19304

+ نوشته شده در یکشنبه بیست و سوم فروردین 1388ساعت 17:28 توسط حقیقی |

سال روی ساز تحقیق کردم/ اغلب سازسازها نجارهای خوبی هستند

محمدرضا شجریان

سخنرانی محمدرضا شجریان درباره نقش پوست در ساز که در جشن موسیقی انجام شد واکنشهای بعضا توام با انتقاد برخی از سازسازها را در پی داشت. وی در گفتگو با مهر ضمن توضیح بیشتر درباره نقش اجزا مختلف ساز، ویژگیهای یک سازساز خوب را نیز مطرح کرده است. محمدرضا شجریان در پاسخ به این شبهه که از قول ایشان مطرح شده است که کاسه تار مهم نیست و یک ساز خوب یعنی یک پوست خوب ، به خبرنگار گروه موسیقی خبرگزاری مهر گفت : من نگفتم کاسه مهم نیست. من در آن جلسه گفتم آنها که فکر می کنند همه چیز در کاسه ساز خلاصه می شود اینگونه نیست. کاسه مثل یک آمپلی فایر است.در واقع سیمهای یک ساز تارهای صوتی هستند و بعد پوست و... . در سنتور هم به جای پوست صفحه است که بسیار اهمیت دارد.

وی در ادامه گفت : من از سال 1340تا کنون دارم تحقیق می کنم هیچکس به انداره من در زمینه ساخت سنتور دقیق نشده است حتی به استاد قنبری مهر که مدتها پیشش ساز سازی کار کرده ام نکاتی را می گفتم که ایشان تعجب می کرد و می گفت شما در این باره خیلی اطلاعات دارید.

فقط خواننده نیستم

استاد شجریان افزود: در طول این چهل پنجاه سالی که در کار موسیقی هستم فقط خواننده نبودم. همواره سازهای مختلف را با دقت نگاه و نکات مثبت، منفی و مشکلات آنها را مرور کرده ام. سالها است هر جای دنیا که می روم دو جا را حتما سر می زنم یکی گل فروشیها و یکی هم ساز فروشیها....سازهای مختلف را از نزدیک می بینم و صدایش را در می آورم و ویژگیهایش را پیدا می کنم.

این خواننده برجسته ادامه داد: من ارتباط صدا را با سیم با پوست و با چوب می دانم چیست و حجم صدا را می شناسم. ممکن است بعضی ها بگویند فلانی بهتر است برود خوانندگی اش را بکند، خیر من فقط خواننده نبودم. من روی ساز کار کردم. هر سازی را دست نوازندگان می بینم در باره اش صحبت می کنم و بعد در خلوت خودم در باره اش فکر می کنم. همین جمعه گذشته من از صبح تا نیمه شب در حال طراحی ساز جدیدی بودم تا گرفتاری و مشکلات سازهای فعلی را نداشته باشد.

نقش مهم پوست و صفحه ساز

شحریان با تاکید دوباره بر اهمیت نسبی همه اجزا ساز گفت : طور دیگری شرح بدهم. فرض کنید که نمره یک ساز خوب 100 است. من می گویم این نمره صد که همه اش کاسه نیست، همه اش پوست نیست و همه اش هم سیم نیست. هر کدام نقشی دارند اما نقش پوست و صفحه ساز بسیار مهمتر از آن چیزی است که انگاشته می شود. چرا بعضی وقتها تار یحیی که بهترین تار شناخته شده است آن صدای مناسب را ندارد و به اصطلاح جواب نمی دهد؟ در خوبی و بی نقصی کاسه تار یحیی که دیگر حرفی نیست. اما وقتی پوست آن را عوض می کنیم همان تار با همان کاسه صدای دلخواه ما را تولید می کند. پس همانطور که گفتم این کاسه در حد یک دستگاه تقویت کننده صدا و رنگ دهنده است و البته که آنهم مهم است و باید نقش رزنانس صدا را خوب ایفا کند اما بسیاری از همین سازسازها فکر می کنند که ساز همه اش کاسه است و من می خواستم این توجه را به این دسته بدهم که نقش مهم پوست و صفحه ساز را نباید فراموش کنند.

نزدیک به پنجاه سال است که ساز می سازم

استاد شجریان در پاسخ به انتقاد برخی از سازسازها که گفته اند ایشان خواننده است و نباید در کار سازسازی نظر بدهد گفت : به این آقایان بگویید اگر شما حالا دارید ساز می سازید من نزدیک به پنجاه سال است که ساز می سازم .البته من تحقیق می کنم. من ساز فروش نیستم، من به دنبال صدا هستم و صدای بهتر ساز یعنی صدا نه شکل. یک سازساز خبره در وهله اول باید به صدا اهمیت بدهد. بعضی از سازسازها می گویند حالا ساز را به این فرم می سازیم ببینیم صدایش چه می شود. من می گویم خیر نباید این کار را کرد. اول ما باید ببینیم چه صدایی می خواهیم؟ صدای باس می خواهیم، سوپرانو می خواهیم، رنگ خاصی مد نظرمان استو ... . اول باید هدف مشخص شود و بعد بر اساس آن ساز را طراحی بکنیم.

اکثر سازسازها فقط نجارهای خوبی هستند

رئیس شورای عالی خانه موسیقی گفت : قطعا ساز سازی که می خواهد برای رسیدن به صدای مورد نیاز ابتدا طراحی کند و دست به ساخت ساز بزند باید ارتباط اجزا ساز را با یکدیگر بداند. فیزیک صوت را بشناسد، با نقش و کارکرد اجزای ساز آشنا باشد و.... اما متاسفانه اکثراین سازسازها فقط نجارهای خوبی هستند چرا که شناخت صدا یک تخصص است وسازنده باید تشخیص داشته باشد که چه نوع صدایی را می خواهد والبته راهش را هم بداند. از سوی دیگر یک ساز ساز خوب باید در حوزه موسیقی کار کرده باشد، نوازندگی بداند، استودیو رفته و حتی کنسرت داده باشد تا مشکلات نوازنده را بشناسد و گرنه فقط ساختن ساز بدون درک این مسائل می شود نجاری که فقط ظریف کاری می کند.

" ساغر" و "باربد" سازهای جدید شجریان
شجریان در پایان در پاسخ به این پرسش مهرکه بعد از سازهای صراحی و بمساز چه سازهایی را ساخته است گفت : دو ساز جدید ساخته ام. یکی به نام "ساغر" که کاسه اش یک تیکه و از کاسه تار بزرگتر است و برای صدای بم با رنگ آمیزی خاصی طراحی شده و دیگری سازی شبیه به گلابی و به نام "باربد"است

به نقل از:

http://www.eramnews.ir/fa/pages/?cid=3907

+ نوشته شده در یکشنبه بیست و سوم فروردین 1388ساعت 17:25 توسط حقیقی |